آنژیوپلاستی چیست ؟

آنژیوپلاستی چیست ؟

قلب، این موتور خستگی‌ ناپذیر بدن، برای تپیدن نیاز به اکسیژن و مواد مغذی دارد. این سوخت حیاتی توسط شبکه‌ ای از رگها به نام «عروق کرونر» به عضله قلب میرسد. اما در دنیای مدرن، عواملی مانند رژیم غذایی نامناسب، استرس، سیگار و ژنتیک دست به دست هم داده‌ اند تا پدیده‌ ای به نام «آترواسکلروز» (تصلب شرایین) را رقم بزنند. در این حالت، پلاک‌ های چربی، کلسترول و کلسیم در دیواره رگها رسوب کرده و مسیر جریان خون را تنگ یا مسدود میکنند. نتیجه؟ درد قفسه سینه (آنژین) یا در بدترین حالت، سکته قلبی.( مجله پزشکی رسانه پزشکان, آنژیوپلاستی چیست ؟ )

 

آنژیوپلاستی چیست؟ (تفاوت با آنژیوگرافی)

بسیاری از بیماران این دو واژه را با هم اشتباه می‌گیرند.

• آنژیوگرافی (Angiography): یک روش تشخیصی است. پزشک ماده حاجب را تزریق می‌کند و عکس می‌گیرد تا ببیند آیا گرفتگی وجود دارد یا خیر. درمان انجام نمی‌شود.
• آنژیوپلاستی (Angioplasty): یک روش درمانی است. اگر در آنژیوگرافی گرفتگی دیده شود، پزشک در همان جلسه یا جلسه‌ای دیگر، با استفاده از ابزارهایی (بالن و استنت) گرفتگی را باز می‌کند.

در واقع، آنژیوپلاستی فرآیند مکانیکی باز کردن رگ تنگ شده با استفاده از یک کاتتر (لوله باریک) است که در نوک آن یک بالن کوچک قرار دارد.

چه کسانی کاندیدای آنژیوپلاستی هستند؟

همه گرفتگی‌ها نیاز به آنژیوپلاستی ندارند. این روش برای موارد زیر تجویز می‌شود:

• سکته قلبی حاد (STEMI/NSTEMI): زمانی که رگ به طور کامل یا نزدیک به کامل مسدود شده است. در این حالت،
• آنژیوپلاستی اورژانسی (Primary PCI) باید در کمتر از 90 دقیقه انجام شود تا عضله قلب نمیرد. (زمان طلایی).
• آنژین صدری ناپایدار: دردی که با استراحت خوب نمی‌شود یا الگوی آن تغییر کرده است.
• آنژین پایدار مقاوم به دارو: فردی که با وجود مصرف داروی قلبی، هنگام فعالیت دچار درد قفسه سینه می‌شود و کیفیت زندگی‌اش مختل شده است.
• تنگی‌های شدید: گرفتگی‌های بالای 70 درصد در رگ‌های اصلی که خونرسانی را مختل کرده‌اند.

 

( مجله پزشکی رسانه پزشکان, آنژیوپلاستی چیست ؟ )

 

مراحل انجام عمل (گام‌ به‌ گام در اتاق کاتتر)

این عمل در اتاق مخصوصی به نام «کت‌لپ» (Cath Lab) انجام می‌شود و معمولاً 1 تا 2 ساعت طول می‌کشد. بیمار هوشیار است و فقط بی‌حسی موضعی دریافت می‌کند.

گام 1: دسترسی به رگ (Access)

پزشک اینترونشنال (فلوشیپ آنژیوپلاستی) باید راهی به سیستم گردش خون پیدا کند. دو مسیر وجود دارد:

• شریان فمورال (کشاله ران): روش سنتی.
• شریان رادیال (مچ دست): روش مدرن که امروزه ترجیح داده می‌شود، زیرا ریسک خونریزی کمتر است و بیمار بلافاصله بعد از عمل می‌تواند راه برود.

گام 2: هدایت کاتتر

• یک لوله بسیار باریک و توخالی (کاتتر) وارد شریان شده و با کمک تصاویر اشعه ایکس (فلوروسکوپی) به سمت قلب هدایت می‌شود تا به دهانه رگ کرونر برسد.

گام 3: عبور وایر (Guide Wire)

• یک سیم بسیار نازک (نازک‌تر از مو) از داخل گرفتگی عبور داده می‌شود تا به عنوان ریلی برای هدایت ابزارها عمل کند.

گام 4: بالون زدن (Ballooning)

• کاتتری که نوک آن یک بالون خالی است، روی وایر سر خورده و دقیقاً وسط پلاک چربی قرار می‌گیرد. سپس بالون با فشار زیاد (گاهی تا 20 اتمسفر) باد می‌شود. فشار بالون، پلاک چربی را فشرده کرده و به دیواره رگ می‌چسباند تا مسیر باز شود.

گام 5: استنت گذاری (Stenting)

• بالون به تنهایی کافی نیست، زیرا رگ خاصیت ارتجاعی دارد و ممکن است دوباره جمع شود (Recoil). بنابراین، یک توری فلزی کوچک به نام «استنت» (Stent) یا در اصطلاح عامیانه «فنر» که روی بالون سوار است، در محل باز شده کار گذاشته می‌شود. بالون باد می‌شود، استنت باز شده و به دیواره رگ قفل می‌شود. بالون خالی شده و خارج می‌شود، اما استنت برای همیشه آنجا می‌ماند تا رگ را باز نگه دارد.

 

( مجله پزشکی رسانه پزشکان, آنژیوپلاستی چیست ؟ )

حتما این مطلب را هم میپسندید…

 

انواع استنت (فنر) – کدام بهتر است؟

تکنولوژی استنت‌ها انقلابی در این جراحی ایجاد کرده است.

1. استنت‌های فلزی لخت (BMS – Bare Metal Stent)

نسل اول استنت‌ها بودند. فقط یک توری فلزی ساده.

• مشکل: بدن به فلز واکنش نشان می‌داد و بافت اسکار (گوشت اضافه) روی آن رشد می‌کرد که باعث می‌شد رگ
• دوباره بعد از چند ماه بگیرد (تنگی مجدد یا Restenosis). امروزه به ندرت استفاده می‌شوند.

2. استنت‌های دارویی (DES – Drug Eluting Stent)

استاندارد طلایی امروز. این استنت‌ها با لایه‌ای از دارو پوشیده شده‌اند که به آرامی در طول ماه‌ها آزاد می‌شود.

• عملکرد: دارو مانع رشد گوشت اضافه و سلول‌ها روی استنت می‌شود.
• نتیجه: شانس گرفتگی مجدد را به شدت کاهش می‌دهند (به زیر 5 تا 10 درصد).

3. استنت‌های جذب‌شونده (Bio-resorbable Scaffolds)

تکنولوژی جدیدی که استنت پس از 2 تا 3 سال که وظیفه‌اش تمام شد، جذب بدن شده و ناپدید می‌شود. این تکنولوژی هنوز در حال تکامل است و برای همه بیماران مناسب نیست.

آنژیوپلاستی یا جراحی بای‌ پس؟ (جدال تیغ و بالون)

این یکی از سخت‌ترین تصمیمات پزشکی است. «تیم قلب» (شامل جراح قلب و متخصص آنژیوپلاستی) بر اساس شرایط بیمار تصمیم می‌گیرند.

آنژیوپلاستی ترجیح داده می‌شود اگر:

• بیمار مسن یا ضعیف است و تحمل بیهوشی عمومی سنگین را ندارد.
• فقط 1 یا 2 رگ درگیر است.
• شرایط اورژانسی (سکته حاد) است.

جراحی بای‌پس (CABG) ترجیح داده می‌شود اگر:

• تعداد زیادی رگ (3 رگ یا بیشتر) درگیر است.
• رگ اصلی سمت چپ (Left Main) درگیر است.
• بیمار دیابت دارد و گرفتگی‌ها منتشر هستند.
• آناتومی رگ‌ها پیچ‌ در‌ پیچ است و امکان عبور استنت نیست.

 

( مجله پزشکی رسانه پزشکان, آنژیوپلاستی چیست ؟ )

حتما این مطلب را هم میپسندید…

خطرات و عوارض احتمالی

اگرچه آنژیوپلاستی کم‌تهاجمی است، اما بدون خطر نیست:

• خونریزی: در محل ورود کاتتر (مچ دست یا کشاله ران).
• آسیب به کلیه: ماده حاجب (رنگ) می‌تواند برای کلیه‌ها سمی باشد، به خصوص در افراد دیابتی یا مسن. (هیدراتاسیون قبل و بعد عمل حیاتی است).
• پاره شدن رگ (Dissection): عارضه نادری که ممکن است نیاز به جراحی فوری داشته باشد.
• تنگی مجدد (Restenosis): حتی با استنت دارویی، احتمال کمی وجود دارد که بافت اسکار باعث تنگی مجدد شود.
• لخته شدن خون در استنت (Stent Thrombosis): خطرناک‌ترین عارضه. اگر بیمار داروهای رقیق‌کننده خون را قطع کند، خون روی فلز استنت لخته شده و باعث سکته قلبی وسیع می‌شود.

دوران نقاهت و مراقبت‌ های پس از عمل

بیمار معمولاً ۲۴ ساعت در بیمارستان تحت نظر می‌ماند و سپس ترخیص می‌شود.

مراقبت در منزل:

• محل زخم: اگر از دست آنژیو شده‌اید، تا 48 ساعت چیز سنگین بلند نکنید. اگر از پا بوده، تا چند روز از پله بالا نروید و زیاد راه نروید.
• نوشیدن آب: برای دفع ماده حاجب از کلیه‌ها، مصرف مایعات فراوان ضروری است.
• بازگشت به کار: اکثر افراد پس از 3 تا 7 روز می‌توانند به کار سبک برگردند.

داروها – خط قرمز زندگی با استنت

حیاتی‌ترین بخش این مقاله اینجاست: مصرف داروها.
پس از استنت‌گذاری، بیمار باید از «درمان ضد پلاکتی دوگانه» (DAPT) استفاده کند. این یعنی مصرف همزمان:

• آسپرین: معمولاً تا پایان عمر.
• پلاویکس (کلوپیدوگرل) یا اسویکس/بریلیک: معمولاً برای 6 ماه تا 1 سال.
• هشدار: قطع خودسرانه پلاویکس در ماه‌های اول بعد از فنرگذاری، حکم بازی با مرگ را دارد. قطع این دارو باعث لخته شدن خون روی استنت و بروز سکته قلبی کشنده می‌شود. حتی برای کشیدن دندان یا جراحی‌های دیگر، هرگز بدون مشورت با متخصص قلب دارو را قطع نکنید.

سبک زندگی جدید (فرصت دوباره)

آنژیوپلاستی بیماری “آترواسکلروز” را درمان نمی‌کند؛ فقط “علامت” آن (گرفتگی رگ) را رفع می‌کند. اگر سبک زندگی تغییر نکند، رگ‌ها (در جای دیگر یا همان‌جا) دوباره می‌گیرند.

• ترک سیگار: غیرقابل مذاکره است. سیگار دشمن شماره یک استنت است.
• رژیم غذایی: کاهش چربی‌های اشباع، حذف روغن جامد، مصرف بیشتر سبزیجات و ماهی.
• کنترل فشار و قند: دیابت و فشار خون باید با وسواس کنترل شوند.
• ورزش: پس از اجازه پزشک، ورزش هوازی منظم (پیاده‌روی سریع) برای تقویت قلب و عروق جدید (کولترال) ضروری است.

 

( مجله پزشکی رسانه پزشکان, آنژیوپلاستی چیست ؟ )

حتما این مطلب را هم میپسندید…

نتیجه‌ گیری

آنژیوپلاستی یکی از معجزات پزشکی مدرن است که به بیماران قلبی شانس دوباره‌ای برای زندگی فعال و بدون درد می‌بخشد. تبدیل یک جراحی سنگین قلب باز به یک پروسه یک‌ساعته با بی‌حسی موضعی، دستاورد بزرگی است. اما باید به یاد داشت که استنت، پایان درمان نیست؛ بلکه آغاز یک تعهد مادام‌العمر به سلامتی است. بیمارانی که داروهای خود را منظم مصرف می‌کنند و سبک زندگی سالمی را پیش می‌گیرند، می‌توانند سال‌های سال با قلبی سالم زندگی کنند.

پرسش‌ های متداول

1. عمر استنت چقدر است؟ آیا باید تعویض شود؟

استنت‌ها دائمی هستند و تاریخ انقضا ندارند. بعد از چند ماه، لایه‌ای از سلول‌های خودِ بدن روی استنت را می‌پوشاند و استنت جزئی از دیواره رگ می‌شود. بنابراین نه جابجا می‌شود و نه نیاز به تعویض دارد.

2. آیا با داشتن استنت می‌توانم MRI انجام دهم؟

بله. اکثر استنت‌های امروزی از آلیاژهای غیرمغناطیسی (مثل کبالت-کروم) ساخته شده‌اند و “MRI Safe” هستند. با این حال، همیشه کارت ایمپلنت خود را به رادیولوژیست نشان دهید. معمولاً توصیه می‌شود 6 تا 8 هفته بعد از تعبیه استنت صبر کنید.

3. آیا درد قفسه سینه بعد از آنژیوپلاستی طبیعی است؟

دردهای خفیف و تیرکشنده در قفسه سینه در هفته اول طبیعی است (ناشی از کشیده شدن رگ توسط استنت). اما اگر درد شدید، فشارنده و شبیه درد سکته بود، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.

4. چند بار می‌توان آنژیوپلاستی انجام داد؟

محدودیت خاصی وجود ندارد. اگر رگ‌های جدیدی بگیرند یا استنت قبلی تنگ شود، می‌توان مجدداً آنژیوپلاستی کرد. اما اگر تعداد گرفتگی‌ها خیلی زیاد شود، ممکن است پزشک جراحی باز را پیشنهاد دهد.

 

( مجله پزشکی رسانه پزشکان, آنژیوپلاستی چیست ؟ )